Medische eindsituatie versus relatieve eindsituatie

Artikelen

Claire Tilbury

12/2025

Medische expertise

Bij het afwikkelen van letselschadezaken wordt veelvuldig gesproken over "de medische eindsituatie". Dit is het moment waarop de schade definitief kan worden vastgesteld en afgewikkeld. Wat niet iedereen weet, is dat er eigenlijk twee vormen van medische eindsituatie bestaan: de absolute medische eindsituatie en de relatieve medische eindsituatie. Het onderscheid tussen beide is cruciaal voor het moment van schadevaststelling en heeft directe consequenties voor de juridische strategie.

Absolute medische eindsituatie

De absolute medische eindsituatie is bereikt wanneer er geen verbetering van de klachten meer te verwachten is én geen verslechtering van de klachten meer te verwachten is. De situatie is volledig stabiel, nu en in de toekomst. Alle zinvolle behandelingen zijn uitgeprobeerd of voltooid.¹

Bij een absolute medische eindsituatie bestaat er volledige stabiliteit. De gezondheidstoestand is definitief en zal niet meer significant veranderen. Er zijn geen medische risico's meer voor toekomstige verslechtering die gerelateerd zijn aan het ongeval. Een medisch deskundige kan met zekerheid uitspraken doen over de blijvende beperkingen en de toekomst, waardoor complete afwikkeling mogelijk is zonder enig voorbehoud.²

Voorbeelden zijn een simpele botfractuur die volledig is genezen zonder complicaties, een whiplash waarbij na twee jaar multidisciplinaire behandeling de restklachten stabiel zijn en medisch gezien niet meer zullen veranderen, of een knieletsel met blijvende functionele beperking die stabiel is zonder risico op verdere verslechtering zoals artrose.

Bij een absolute medische eindsituatie kan de schade volledig en definitief worden afgewikkeld zonder enig voorbehoud. Er is volledige zekerheid over blijvende beperkingen, toekomstige behandelkosten (die er dan niet zijn), arbeidsongeschiktheid en prognose.³

Relatieve medische eindsituatie

Van een relatieve medische eindsituatie is sprake wanneer de klachten momenteel stabiel zijn en er geen significante verbetering meer te verwachten is, maar een verslechtering in de toekomst niet is uitgesloten. Er bestaan risico's op late complicaties of progressie.⁴

Zoals VictimFirst Advocaten het formuleert: na ongeveer twee jaar kan doorgaans gesproken worden van een relatieve medische eindsituatie, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de situatie van het slachtoffer stabiel is en niet meer zal verbeteren of verslechteren.⁵ Dit betekent echter niet dat deze situatie definitief is. Bij een relatieve eindsituatie is de situatie nu stabiel, maar kan in de toekomst veranderen door het ontstaan van late complicaties.

Dit onderscheid wordt ook gemaakt in de Regeling volledige schadevergoeding beroepsincidenten politie, waar expliciet wordt gesproken over een absolute medische eindsituatie versus een relatieve medische eindsituatie waarbij na vijf jaar een medische eindsituatie wordt verondersteld en een berekening wordt gemaakt die rekening houdt met de inschatting van goede en kwade kansen.⁶

De meest voorkomende risico's die leiden tot een relatieve eindsituatie zijn posttraumatische artrose bij gewrichtsletsels die zich vijf tot twintig jaar na het ongeval kan manifesteren, progressieve aandoeningen zoals nekhernia's die kunnen verergeren, neurologische late complicaties zoals post-traumatische epilepsie of cognitieve achteruitgang na hersenletsel, en psychische progressie waarbij PTSS, depressie of pijnklachten kunnen chronificeren.

De twee-jaarsgrens: richtlijn, geen wet

In de praktijk wordt vaak aangenomen dat na twee jaar een relatieve medische eindsituatie kan worden vastgesteld.⁷ Dit is een pragmatische richtlijn gebaseerd op het gegeven dat de meeste acute gevolgen binnen twee jaar gestabiliseerd zijn. Het is belangrijk te benadrukken dat dit niet betekent dat na twee jaar automatisch sprake is van een relatieve eindsituatie.

Bij sommige letsels duurt stabilisatie langer: bij ernstig hersenletsel vaak twee tot drie jaar, bij complexe fracturen met meerdere operaties soms drie tot vier jaar, bij CRPS kan stabilisatie twee tot vijf jaar duren, en bij psychische problematiek is er vaak een wisselend verloop dat soms jaren aanhoudt.

Praktijkvoorbeelden

Knietrauma met artrose-risico: Een man van vijfendertig jaar loopt bij een ongeval een knietrauma op met kraakbeenschade. Na achttien maanden is hij redelijk hersteld met milde restklachten. MRI toont kraakbeelschade graad drie. De acute situatie is stabiel, maar er is een risico van zestig tot zeventig procent dat hij binnen tien tot vijftien jaar posttraumatische artrose ontwikkelt. Dit is een relatieve medische eindsituatie waarbij afwikkeling mogelijk is met een voorbehoud voor toekomstige artrose en eventuele operatie.

Cervicale hernia na whiplash: Een vrouw van tweeënveertig jaar heeft na whiplash een C6-C7 hernia ontwikkeld. Na twee jaar heeft ze nog steeds nekpijn en lichte uitstraling. De klachten zijn stabiel, maar de hernia kan in de toekomst verergeren waardoor alsnog operatie noodzakelijk wordt. Ook hier is sprake van een relatieve medische eindsituatie met voorbehoud voor eventuele toekomstige operatie.

Licht traumatisch hersenletsel: Een man van achtentwintig jaar heeft na twee jaar nog milde concentratieproblemen. De cognitieve beperkingen zijn gestabiliseerd, maar er is een verhoogd risico op posttraumatische epilepsie (vijf tot tien procent) en mogelijk versnelde cognitieve achteruitgang op latere leeftijd. Afwikkeling is mogelijk met voorbehoud voor deze toekomstige risico's.

Het voorbehoud: essentieel bij relatieve eindsituatie

Bij afwikkeling in relatieve eindsituatie wordt in de vaststellingsovereenkomst een voorbehoud opgenomen. Dit betekent dat de zaak nu wordt afgewikkeld op basis van de huidige situatie, maar dat als de voorbehouden risico's zich manifesteren, de patiënt nog aanspraak kan maken op aanvullende vergoeding.⁸

Een goed voorbehoud is specifiek (niet "alle toekomstige klachten", maar "posttraumatische artrose van de rechterknie"), causaal gerelateerd (alleen voor risico's die causaal verband houden met het ongeval), medisch onderbouwd (gebaseerd op medisch advies over realistische risico's), en niet te breed geformuleerd.

Voorbeeld van een goed voorbehoud: "Mocht betrokkene binnen vijftien jaar na heden posttraumatische artrose van de rechterknie ontwikkelen die causaal gerelateerd is aan het ongeval van [datum], waarvoor behandeling noodzakelijk is, dan blijft betrokkene aanspraak behouden op vergoeding van de kosten van die behandeling, conservatief of operatief, alsmede de gevolgen daarvan voor arbeidsongeschiktheid."

Voorbeeld van een slecht voorbehoud: "Voor alle toekomstige klachten die mogelijk gerelateerd zijn aan het ongeval." Dit is te vaag en leidt tot eindeloze discussies.

Pragmatische afwikkeling: afwegingen

Afwikkeling in relatieve eindsituatie biedt voor het slachtoffer zekerheid (nu duidelijkheid in plaats van jaren wachten), financiële beschikbaarheid (onmiddellijk over volledige vergoeding), emotionele afsluiting van het juridische traject, en voorkomt uitholling van bewijs bij langdurige procedures.

Voor de verzekeraar biedt het efficiëntie, kostenbesparing en budgetzekerheid. Er zijn echter ook risico's. Voor het slachtoffer kan bewijslast op een later moment nodig zijn als voorbehouden risico's zich manifesteren, en als niet alle risico's zijn voorbehouden kan later geen aanspraak meer worden gemaakt. Voor de verzekeraar blijft het voorbehoud soms tien tot twintig jaar open en bestaat er een latent risico.

Afwikkeling in relatieve eindsituatie is medisch verantwoord wanneer het voorbehouden risico niet te groot is (geen tachtig procent), pas op termijn speelt (niet binnen zes maanden), specifiek benoembaar is, de huidige situatie voldoende stabiel is, en causaliteit bij toekomstige verslechtering redelijk aannemelijk te maken is.⁹

Veelvoorkomende misvattingen

Misvatting 1: Na twee jaar is het automatisch een relatieve eindsituatie. Twee jaar is echter een richtlijn, geen harde regel. Beoordeel altijd individueel of de situatie werkelijk stabiel is.

Misvatting 2: "Uitbehandeld" betekent medische eindsituatie. Uitbehandeld betekent alleen dat de huidige behandelaar niets meer te bieden heeft. Vraag altijd of de situatie werkelijk stabiel is, of alle behandelmogelijkheden zijn benut, en welke risico's er zijn voor de toekomst.

Misvatting 3: Bij relatieve eindsituatie is verbetering nog mogelijk. Bij een relatieve eindsituatie is verbetering juist niet meer te verwachten, alleen verslechtering is niet uitgesloten. Als er nog verbetering mogelijk is, is er geen sprake van een relatieve eindsituatie maar van een te vroege afwikkeling.

Praktische adviezen voor advocaten

Bij de beoordeling van een medische eindsituatie is het essentieel om expliciet aan de medisch adviseur te vragen of er sprake is van een absolute of relatieve eindsituatie en welke risico's een voorbehoud rechtvaardigen. Check of de klachten minimaal drie tot zes maanden stabiel zijn. Beoordeel welke medisch aannemelijke toekomstrisico's er zijn, hoe groot de kans is, en binnen welke termijn.

Signalen dat er nog geen eindsituatie is: klachten zijn nog wisselend, patiënt is nog in actieve behandeling die effect heeft, specialist zegt dat moet worden afgewacht, er zijn nog diagnostische vragen, patiënt toont nog significante verbetering, of minder dan één jaar na ernstig letsel.

Signalen dat er wel sprake is van eindsituatie: klachten zijn stabiel sinds minimaal drie tot zes maanden, alle zinvolle behandelingen zijn geprobeerd, specialist geeft aan dat geen verbetering meer te verwachten is, er is consensus tussen behandelaars over prognose, en bij een relatieve situatie zijn specifieke toekomstrisico's benoemd.

Conclusie

Het onderscheid tussen absolute en relatieve medische eindsituatie is essentieel voor correcte schadeafwikkeling. Bij een absolute medische eindsituatie is de toestand volledig stabiel zonder verwachting van verbetering of verslechtering, is definitieve afwikkeling zonder voorbehoud mogelijk, en bestaat er volledige zekerheid over de toekomst.

Bij een relatieve medische eindsituatie is de situatie nu stabiel zonder verwachting van verbetering, maar is verslechtering niet uitgesloten. Pragmatische afwikkeling met een voorbehoud is dan mogelijk, waarbij een praktisch evenwicht wordt gezocht tussen zekerheid nu en risico voor later.

Als huisarts en medisch adviseur pleit ik ervoor om het onderscheid tussen absoluut en relatief expliciet te benoemen, bij een relatieve eindsituatie altijd specifieke voorbehouden op te nemen, niet automatisch na twee jaar af te wikkelen maar te beoordelen of werkelijk sprake is van stabiliteit, en bij twijfel een medisch adviseur te raadplegen.

Het juiste moment van afwikkeling, met of zonder voorbehoud, beschermt de belangen van uw cliënt optimaal en voorkomt onderschatting van toekomstige schade.